Translator Identity in Ishak Reyna’s Novel ‘Azınlık. Bir Hal Tercümesi’
Makaleler > Tam Makale · 2025
Yazarlar: Nilgin TANIŞ POLAT
Turkish Studies - Language and Literature, Hakemli Üniversite Dergisi, Uluslararası, MLA International Bibliography, 2025, cilt 20, ss 701-718
DOI: 10.7827/turkishstudies.78284
Özet
20. yüzyılın ikinci yarısında kültürel dönemeç olarak literatüre geçen paradigma değişimiyle edebi metinler kültürel bağlamda değerlendirilip metinlerin kültürel söylemlerle ilişkisine odaklanılmaya başlanmıştır. Dolayısıyla kurgusal eserlerde karakter seçimleri ve karakterlerin nasıl yansıtıldığı da önem kazanmıştır. Kurgusal karakterlerin incelenmesi, bireyin toplumsal ve kültürel bağlamda nasıl anlaşıldığını ve hangi pratiklerle temsil edildiğini anlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle modern varoluşu temsil eden çevirmen figürü, çağımız insanının kimlik ve konumlandırma süreçlerine ilişkin önemli ipuçları sunmaktadır. İshak Reyna’nın Azınlık. Bir Hal Tercümesi (2023) başlıklı romanı, çevirmen ve editör Edi’nin hayatını merkeze alarak Türkiye’nin 1980’lerden 2010’ların ortasına uzanan yakın dönem tarihine ışık tutan bir yapıttır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin çeviri tarihi ve yayıncılık tarihi açısından önemli konuları işleyen bu romandaki çevirmen temsilini çözümlemek ve bu temsilin çağımız insanıyla ilişkilenebileceğini ortaya koymaktır. Pierre Bourdieu (1984)’nün habitus kavramına dayanan ve kurgusal eserlerde çevirmen kimliğinin nasıl yansıtıldığını inceleme olanağı tanıyan Klaus Kaindl (2008)’ın ölçütlerinin temel alındığı bu araştırmada Reyna’nın Çevirmen Edi’nin kimlik inşasında hangi unsurlardan yararlandığı incelenmiş ve nitel araştırma verileri içerik çözümlemesi yoluyla analiz edilmiştir. Fiziksel, psikolojik ve bilişsel boyut üzerinden değerlendirilen Çevirmen Edi birçok yönden ayrıksı bir duruş sergileyen ve kendini farklı biçimlerde azınlıkta hisseden ötekileştirilmiş bir insandır. Yapılan inceleme ile Reyna’nın kısmen otobiyografik unsurlarla şekillendirdiği Edi karakteri üzerinden çeviri piyasası koşulları ve temel dinamikleri içerisinde kendi etkinliğini gösteren, mesleğinde ilerledikçe değer verilen, çevresindekilerin güvenini kazanan bir çevirmen figürü yansıttığı tespit edilmiştir. Önceki yıllarda temsil edilen çevirmenlerden farklı olarak olarak, Edi kusurları veya eksiklikleri ile öne çıkan veya marjinal olarak konumlandırıldığı için tekinsiz bir karakter olarak resmedilen biri değildir. Çevirmen figürü, ben anlatıcı olarak özne konumunda ve kendini ifade eden, iletişim kurmaya çalışan entelektüel bir kahramana evrilmiştir. Çevirmenin görünür olmaya başladığı bir zamanın romanı olarak nitelendirilebilecek bu eserde, Çevirmen Edi karakteri kendi sesi olan, kendini ve çalışma alanını tanıtarak diyalog kurmaya çalışan güçlü bir figürdür ve bu özellikleriyle çevirmen figürü temsili ve rolünde bir dönüm noktası teşkil eder. Araştırmada elde edilen bulguların çevirmenin bir özne olarak ele alındığı çalışmalara açılım sağlayacağı ve azınlık olma durumunu farklı biçimlerde yaşayan çağımız insanını anlama yönünde katkı sağlayacağı düşünülmektedir.