Tüberkülozun Küresel Düzeyde İlişkili Olduğu Faktörler: Ekolojik Çalışma
Makaleler > Tam Makale · 2019
Yazarlar: CANER BAYSAN, Ayşe Nur Usturalı Mut
3.International 21.National Public Health Congress, Uluslararası, 2019
Özet
Giris ve Amac: Tuberkuloz (TB) insidansi sosyoekonomik faktorler, surdurulemeyen veya kismi tedavi uygulamalari ve endemik ulkelerden gocle daha da kotulestiginden, bir yoksulluk hastaligi olarak kabul edilir. Bu calismada ulkelere ait TB insidans verileri ile sosyoekonomik ve saglikla ilgili cesitli parametreler arasindaki ekolojik iliskinin incelenmesi amaclandi. Gerec-Yontem: Ekolojik turdeki bu calisma Dunya Saglik Orgutu (DSO) Kuresel Tuberkuloz Raporu-2017 ile Surdurulebilir Kalkinma Hedefleri Raporu-2018 ve Birlesmis Milletler Uluslararasi Goc Raporu-2017 dogrultusunda yapildi. Arastirmada DSO’nun 6 bolgesini icerecek sekilde 194 ulkeye ait veriler degerlendirildi. Arastirmanin bagimli degiskeni TB insidansidir (100 binde). Bagimsiz degiskenleri, yasa standardize sigara icen nufus yuzdesi, saglik harcamasi toplam hane halki harcamasinin %10’unun uzerinde olan nufus yuzdesi, temel hizmetler (egitim, saglik ve sosyal koruma) icin toplam devlet harcamalarinin yuzdesi, ulkedeki uluslararasi gocmen yuzdesi, HIV insidansi (100 binde), kentsel havadaki PM 2.5 yogunluk ortalamasi (μg/m³), yasa standardize hava kirliligine bagli olum hizi (100 binde), insani gelisim indeksi (IGI) ve alt parametreleri olusturmaktadir. Verilerin analizinde R istatistik programinin 3.5.1 versiyonu kullanilarak yuzdelik, ortalama±standart sapma hesaplandi; Spearman korelasyon analizi ve lineer regresyon analizi-Backward metodu uygulandi. Degiskenlerin normal dagilima uygunlugu degerlendirilerek uygun olmayanlarin dogal logaritmasi alinarak normal dagilima uygun hale getirildi. Bagimli degisken ile bagimsiz degiskenler arasindaki iliskide p degeri 0,25’ten kucuk olanlar lineer regresyona dahil edildi. Bagimsiz degiskenler arasinda katsayilari 0,70’den buyuk olan anlamli korelasyonlar bulundugunda o degiskenlerden sadece biri alindi. Coklu dogrusalligin kontrolu icin VIF degerinin 5’in altinda olmasi kriteri dikkate alindi. Degerlendirmelerde p<0.05 degeri istatistiksel acidan anlamli kabul edildi. Bulgular: DSO bolgelerine gore TB insidans ortancalari (100 binde) Guneydogu Asya Bolgesinde 211; Afrika Bolgesinde 177; Bati Pasifik Bolgesinde 84; Amerika Bolgesinde 26; Dogu Akdeniz Bolgesinde 24; Avrupa Bolgesinde ise 12 idi.Spearman korelasyon analizine gore; ulkelerin TB insidansi ile sigara icen nufus yuzdesi (r=-0,184, p=0,027), temel hizmetler icin toplam devlet harcamalarinin yuzdesi (r=-0,468, p<0,001), uluslararasi gocmen sikligi (r=-0,570, p<0,001), IGI (r=-0,692, p<0,001), dogumda yasam beklentisi (r=-0,726, p<0,001), beklenen egitim suresi (r=-0,647, p<0,001), ortalama egitim suresi (r=-0,584, p<0,001) ve kisi basina gayri safi milli gelir (r=-0,678, p<0,001) arasinda negatif yonde istatistiksel olarak anlamli korelasyon saptandi. Kentsel havadaki PM 2.5 yogunluk ortalamasi (r=0,411, p<0,001), HIV insidansi (r=0,549, p<0,001) ve hava kirliligine bagli olumler (r=0,767, p<0,001) ile TB insidansi arasinda ise pozitif yonde istatistiksel olarak anlamli korelasyon saptandi (p<0,001). Lineer regresyon analizine gore; TB insidansi ile uluslararasi gocmen sikligi (s=-0,231, p=0,007), hava kirliligine bagli olum (s=0,880, p<0,001) ve HIV insidansi (s=0,363, p<0,001) arasinda istatistiksel olarak anlamli bir iliski olup; bu degiskenler TB insidansinin %77,8’ini aciklamaktadir. Sonuc ve Oneriler: TB insidansi; gocmen sikligi, hava kirliligine bagli olum ve HIV insidansi ile ekolojik duzeyde iliskili bulunmustur. TB insidansi ile gocmen sikligi arasindaki negatif korelasyon; gocun genellikle gelismis ulkelere dogru gerceklesmesinden ve bu ulkelerin TB’ye yonelik koruyucu ve tedavi edici hizmetlerinin iyi bir duzeyde olmasindan kaynaklanmis olabilir. Bireysel duzeyde HIV enfeksiyonunun TB riskini arttirdigi gercegi, bu calismada kuresel olcekte de gosterilmistir. Hava kirliliginin azaltilmasinin ve HIV/AIDS’e yonelik etkili kontrol programlarinin gelistirilmesinin TB kontrolunde etken bir rol oynayacagi ongorulebilir