Kronik Patojen Kaygısının Bulaşıcı Hastalık Vektörü Hayvanlara Yönelik Seçici Dikkat Süreçleri Üzerindeki Rolü
Bildiriler > Özet Bildiri · 2022
Yazarlar: İbrahim Mert TEKÖZEL, Sezer RENGİİYİLER, Alper Erdem
21. Ulusal Psikoloji Kongresi, TÜRKİYE, İstanbul, Ulusal, Poster, Özet Bildiri, 2022-2023, ss 251-251
Özet
<p><strong>Amaç:</strong> Çevredeki potansiyel enfeksiyon işaretlerini izleyerek bulaşıcı hastalık tehdidine karşı koruyucu bir motivasyonel sistem olarak çalışan Davranışsal Bağışıklık Sistemi’nin (DBS), insan vücudundaki birçok ikincil patojen işareti karşısında harekete geçtiği bilinmektedir. Buna karşın, DBS’nin bulaşıcı hastalık vektörü hayvanlara yönelik bir hassasiyet barındırıp barındırmadığı yeterince açıklığa kavuşmuş değildir. Buradan hareketle desenlenen araştırmanın amaçları, seçici dikkat süreçlerinin hastalık vektörü türdeş ve hayvan hedefler karşısında değişim gösterip göstermediğinin incelenmesi ve kişilerin bulaşıcı hastalıklara yönelik kronik kaygılarının dikkat süreçleri üzerinde nasıl bir rol oynadığının ortaya konulmasıdır.</p><p><br></p><p><strong>Yöntem:</strong> Araştırmaya, 80 (68 kadın, <em>X</em>yaş = 20.04) Ege Üniversitesi Psikoloji bölümü lisans öğrencisi katılmıştır. Bağımlı ölçüm olarak, dikkatin hangi uyaran tiplerine yapıştığını saptama imkânı sağlayan nokta izleme paradigmasından {<em>dot-probe task</em>} yararlanılmış ve tepki süresi ölçümü alınmıştır. Katılımcıların kronik patojen hassasiyetlerini ölçmek adına Hastalıklara Karşı Algılanan Savunmasızlık Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada, 2 (Hedef Türü: Türdeş – Hayvan) X 2 (Hastalık Sinyali: Vektör – Nötr) X 2 (Kronik Hastalık Kaygısı: Yüksek – Düşük) karışık deney deseni kullanılmıştır. Veriler, karışık deney deseni için ANOVA yöntemiyle analiz edilmiştir.</p><p><br></p><p><strong>Bulgular:</strong> Hastalık sinyalinin anlamlı bir ana etkisi görülmüş ve dikkat vektör hedeflere, nötr hedeflere kıyasla daha fazla yapışmıştır. Dahası kronik patojen kaygısı yüksek kişilerin dikkati, hayvan hedefler söz konusu olduğunda, hastalık vektörlerine nötr hedeflere kıyasla daha fazla yapışmıştır. Buna karşın patojen kaygısı yüksek düzeyde seyreden kişilerin dikkati, türdeş hedefler karşısında, vektör ve nötr hedefler arasında farklılaşmamıştır.</p><p><br></p><p><strong>Tartışma:</strong> Mevcut çalışma, kronik bulaşıcı hastalık kaygılarına ilişkin bireysel farklılıkların DBS’nin temel çıktılarından olan dikkat süreçleri üzerinde farklılaştırıcı bir rol oynadığını açıkça göstermektedir. Nitekim kendilerini daha fazla patojen tehdidi altında hisseden kişilerin, hastalık vektörü hayvanlara yönelik bir dikkat yanlılığı barındırdığı tespit edilmiştir. Öte yandan, çalışmanın COVID-19 pandemisi sürerken gerçekleştirildiği ve verilerin laboratuvar ortamında toplandığı göz önünde bulundurulmalıdır. Zira patojen kaygıları yüksek kişilerin, COVID-19 pandemisiyle ilişkili nedenlerle (ör. hedef kişinin maske takmaması) hastalık sinyallemeyen türdeşleri de potansiyel bir tehdit olarak değerlendirmiş olması muhtemel görünmektedir.</p>