Osmanlı Karşıtı Bir Söylem İnşası: Nikola Matija Iljanović’in Raporunda Gerçeklik, Kurgu ve Propaganda
Makaleler > Tam Makale · 2025
Yazarlar: Okan BÜYÜKTAPU
Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, Hakemli Üniversite Dergisi, Uluslararası, TR Dizin (Ulakbim), 2025, ss 251-279
Özet
Bu çalışma, XVII. yüzyılın ikinci yarısında Nikola Matija Iljanović tarafından Habsburg İmparatoru I. Leopold’a sunulan Osmanlı sarayı ve devlet yapısı hakkındaki raporunu incelemektedir. Çalışmanın amacı, 17. yüzyıl Avrupa’sının Osmanlı İmparatorluğu’na yönelik artan endişelerinin bir ürünü olan bu metni istihbarat raporu, propaganda metni ve Haçlı Seferi çağrısı olarak çok katmanlı yapısı içinde analiz etmektir. Makalenin temel bulguları, raporun bir yandan Osmanlı timar sistemi ve reaya hukuku gibi konularda, yazarın kişisel tecrübelerine dayanan değerli ve isabetli gözlemler içerdiğini diğer yandan ise yüksek bürokrasi, abartılı askeri rakamlar ve Şehzade Mustafa anlatısı gibi konularda kasıtlı çarpıtmalar ve tarihi hatalar barındırdığını ortaya koymaktadır. Araştırma, bu eserin yalnızca bir istihbarat raporu değil, aynı zamanda bir propaganda metni ve bir Haçlı Seferi çağrısı olduğu tezini ele almaktadır. Bu çerçevede çalışma, Iljanović’in raporunun, 17. yüzyıl Avrupa’sında Osmanlı imgesinin inşasını, istihbarat toplama metotlarını ve şahsi anlatıların siyasi amaçlar için nasıl bir araç haline getirildiğini anlamak adına mühim bir örnek olduğunu ortaya koymaktadır. Makalenin ikinci bölümü, metnin orijinal Latince nüshası ile Hırvatça çevirisinin karşılaştırılmasıyla hazırlanan tercüme ve notlandırmaları içermektedir. Bu vesileyle, tercümenin benzer konularda çalışan araştırmacılara bir başvuru kaynağı olarak hizmet etmesi temenni edilmektedir.